دره صوف، حماسه قیام ومقاومت. بخش اول. یاد آوری نوشته رضا ضیایی

دره صوف، حماسه قیام ومقاومت. نوشته رضا ضیایی(۱۳۶۷ )

یاد آ وری: به بهانه فرارسیدن سی ومین سالگرد ۲۵ دلو ۱۳۵۷ آغاز قیام و مقاوت مردم تاریخ ساز دره صوف سلسله مقالات دره صوف حماسه قیام ومقاومت را به خوانندگان عزیز تقدیم می نمایم. دره صوف حماسه ی قیام ومقاومت، تحقیق وگذری است بر مبارزات مردم قهرمان و پیشتاز دره صوف، امید است مورد توجه فرهنگیان و محققان مسایل تاریخی، قرار بگیرد. این نو شته که بخشی از کتاب دره صوف حماسه قیام ومقا ومت می باشد. تاریخ روشن و گزارشهای دست اول و بی پیرا یه ی سالهای مقاومت، رخ داد های روز های دشوار، شور و امید و زمانه های تلاش و تپیدن یک نسل با آرمان، آگاه و فداکار ما می باشد، طبیعی است که همچون متن و نوشته ها می تواند از داشته های فرهنگی وتارخی ملی ما بحساب آید.

این کتاب با تشویق رهنمای و تأ کیدهای همیشگی مورخ کشور استاد حسین علی یزدانی و همکاری دوستان و فر هنگیان در ه صوفی و بعد تأید و تشویق بیشتر رهبر فرزانه و آموزگار بیداری وماندگاری، استاد مزاری که در حقیقت رهنما و موسس همه ی بر نا مه های فرهنگی هزاره ها در زمانه تازه می باشد، آغاز و انجام یا فته است.

در سال ۱۳۶۹ زما نیکه رهبر شهید در رأس هیت حزب وحدت و دیدار مهاجرین هموطن به ایران مسافرت نموده بودند، روزی را در خانه فقیرانه ما تشریف آورده و در جریان کار های مر بوط به کتاب مورد بحث ما قرار گر فتند بخشهای که مستقیم به شخص رهبر شهید ارتباط می یافت یعنی گفته ها و روایتهای را که به ایشان نسبت داده شده بود، برای ما بیان داده و از نکته های جالب و نا نوشته ای نیز پرده برداشته و ما را بیشتر افتخار دادند. آن روز تأ کید فر مودند که بخاطر تاریخی بودن مسله مقاومت و مبارزات مردم دره صوف، کتاب باید هر چه دقیق و همه جانبه نوشته، تحلیل و بعد منتشر شود

اما کار در باره جمع آوری و تدوین اسناد و نوشته های مربوط به مبارزات آغاز گرا نه ی مردم دره صوف از سالهای ۱۳۶۷ آغاز و بعد از سه سال کار آهسته اما پیوسته در سال ۱۳۷۰ به پایان کار رسید بعد از تکمیل نوشتن و تدوین فصلها و مراحل تاریخی آن کتاب ما برای مرور و دقت بیشتر در نقل قولها و گویندگان و راویان آن گفتارها مورد مرور تعداد از فرهنگیان دره صوفی نیز قرار گرفته و آنگاه برای تایب و حروف چینی به دوست گرامی آقای جانعلی صابری سپرده شد

بعد از مراحل تایپ و صفحه آرایی بنا برآن بود که نوشته یاد شده بصورت کتاب چاپ و نشر گردد، اما بخاطر مسافرتهای مداوم نویسنده که درپی طرح و نوشته دیگری بود و در ادامه پیش آمد ها و تحولات شتابان که در کشور رخ می داد ما را از پیمودن در این میدان باز داشته و درعرصه های دیگر می کشانید، به همین خاطر از چاپ و نشر کتاب، باز ماندیم و آرزوی ما جامه عمل نپوشید.لذا کتاب یاد شده جهت نشر در هفته نا مه وحدت ارگان نشراتی بیرون مرزی حزب وحدت و آقای سرور دانش مدیر مسول وقت هفته نا مه سپرده شد. هفته نامه وحدت، بخشهای از این کتاب را در هشت قسمت، چاپ و منتشر نمود. کاپی این کتاب را برای ترجمه ترکی به یکی از دانشجویان هزاره مقیم تر کیه تسلیم نموده بودم اما اینک بعد از نزدیک به هشت سال از گوشه گیری آن جوان هیچ خبری و اثری از ایشان در دست نیست، او مدتها است که رابطه خود را با دیگر دانشجویان قطع نموده و بدین تر تیب از داشتن کاپی منحصر بفرد این کتاب نیز محروم هستیم

بی تجربگی ما در جهت حفظ ونگهداری دا شته های تاریخی و آثار فرهنگی مان، سبب شد که ضمن کو تا هی در حفظ و سلامت، این امانت مردمی . حاصل سه ساله زحمت شبا نه روزی خود و دها نفر از یاران فداکار و دوستان با احساس را به آسانی آبخوردن از دست بدهیم. حالا برای جبران این گناه اگر فرصت داشته با شد! باقی مانده کتاب یاد شده را که تصویري خلاصه ی است از فدا کاری شجاعانه مردم ما و طبعا جزء از سر مایه ها و ذخایر ملی کشور و بخشی مهم و اساسی تاریخ یک ملت زنده و سر افراز است را جهت حفظ و نگهداری در صفحه انتیر نیت می گزاریم.تا زمان بیشتر در دید و اختیار دوستداران این گونه نوشته ها قرار داشته با شد این قسمت همانگو نه که در بالا یاد آوری نمودیم قبلا در هشت بخش در هفته نا مه وحدت نشر و چاپ گردیده است

اینک بخشهای ازمتن کتاب دره صوف حماسه قیام ومقا ومت خدمت هم میهنان خوب و مهربان تقدیم می شود.خوب است بگویم همانگو نه که از متن نوشته هم، پیدا است کتاب ما با ادبیات سالهای مقا ومت وزمانها ی خاص شورو شیدایی نوشته و انجام یا فته است. من در تحلیل تازه فقط بعض از غلطهای چاپی را اصلاح نموده ام و در شکل و فرم نو شتاری آن دست نزدم تا شکل اصلی آن حفظ گردد.لذا فرصت دارد که برای نسل امروز و یا مردان نویسا و ایجاد گر و خوانندگان هوشیار و نازک بین ما، که هم پا بازمان و زبان نو و دلپذیر به پیش تا خته اند دلچسپ نباشد.ولی آنگونه که دوستان و خوانندگان ارجمند می دانند، هر عصر و روزگاری ادبیات و زبان مخصوص خود را دارد، با این یاد آوری می خوا هم پیشا پیش از کوتاهی و تقصیر خود در جهت خوب ننوشتن این کتاب که موضع ارزشمند و مهمی را دارا می باشد، بخشش بخوا هم و اینک این شما و قسمتهای ازمتن اصلی کتاب دره صوف حماسه قیام ومقا ومت

رضا ضیایی شهر نی شو پینگ سویدن پانزده دلو ۱۳۸۶

پیشگفتار

برای هر ملتی که علیه متجاوزین خارجی و خاینین به وطن، دین و شرف ملی خود به قیام و مقاومت برمی خیزد، همانگونه که جنگ جو یان ایثار گر ضرورت است، قلم بدستان متعهد نیز لازم می باشد تا از دل سنگر های خونین، قلم برگیرند و رشادتها و قهرمانیهای آ ن ملت را در سینه تاریخ ثبت کنند. چون برای ملتها ومردمان مقاوم و شجاع، فداکار وتغییر آفرین، هیچ چیزی شیرینتر از آن نیست تا در سپییده دم صبح پیروزی شان، کار نامه در خشان و خونین نگاشته خویش را با افتخار باز خوانده و بگوش زمانه زمزمه نماید

چه هر ملتی به داشتن و حفظ ایمان ، غیرت ملی، تاریخ با افتخار و آینده پر امید خود زنده است. در راستای پیمودن را ه بسوی این هدف بزرگ، این نبشته که تصویری ناقصی است از فدا کاریهای بخش از مردم ما به رشته تحریر در می آید. لازم است خو اننده عزیز بداند این نبشته نه تاریخ رسمی دولتی وحکومتهای ستم کار است که مشحون به دروغ باشد ونه گزارش مبالغه آمیز و شتاب زده خبرگزاریها، نه رمان و افسانه است تا وسیله سرگرمی عافیت طلبان باشد. این کتاب و نوشته گزارش دقیق وروایت سرخیست از عزم استوار و روح بلند، اراده آگانه وفداکاری مردم ما است که،در چشمه ساران حقیقت و ایمان، غبار ذلت از تن شسته و در افق مبارزه و شهادت در انتظار پیروزی نهایی ایستاده و برای به آغوش گرفتن عروس آزادی و بدست آوردن استقلال لگد مال شده میهن شان از بذل جان و مال لحظه ی تر دید نکرده و در راه سر افرازی مهین و مردم خویش پیشتر از همه وطنداران خود تفنگ رزم بدست گرفته و آغازگر قیام ومقاومت رهائی بخش تاریخ وملت خویش گردیده اند، روایت مردمی است که با قیام شان در رگ رگ زندگی مردم وطن خون عصیان و فداکاری را تزریق نموده اند.

اینک نابجا نخواهد بود که از نیرو های جوان و درد مند وفرهنگیان متعهد هموطن، این امید را اظهار کنیم که دست بکار خواهند شد و با جسارت انقلابی مردم خویش، حدیث غربت مبارزات ده ساله مردم مقاوم خود را با مرکب از خون دل، خواهند نوشت. فرصتها اندک و عدم جمع آوری و ثبت افتخارات مبارزات مردم و فرا موش شدن آنها دفن نمودن حماسه و مقاومت یک نسل انقلابی و ایثار گر است. این کار، در مسلک دردمندان گناهی است نا بخشودنی. وظیفه به ما حکم می کند که بهر نحوی که می شود موانع را بشکنیم تا فرزندان شهر خورشید و دیار مولانا، سنایی و بلخی، در وادی تاریخ و ادبیات مقاومت نیز به والایی بدرخشند . بهر صورت بر ما ست که نقش و سهم مردم خود و پیشتازان قیام و مقا ومت ملی خود را روشن سازیم . بدین جهت ما با اذعان به نا توانی خود برای اداء حق که مبارزان وفدا کاران، برعهده ما گذاشته اند، کار فراهم آوری، تدوین رخداد های سرخ رنگ قیام مردم دره صوف را آغاز نمودیم، نام دره صوف که هموطنان ما آز ان به بزرگی و احترام یاد نموده و نام آنرا با قیام و مقا ومت مترادف دانسته و شنیده اند. پژوهشگران در امور تاریخی کشور ما نیز دره صوف را بحکم پیش قدمی اش در قیام ومقاومت ضد تجاوز، خواستگاه اولیه مقا ومت و معبد راز وران خدا آشنا دانسته و سنگر تسخیر نا پذیر سلا ح ورزان شرافتمند میهن ما می دانند.

دره صوف آن مطلع آفتاب در خشان قیام، اولین سنگر بود که برای دفاع از کیان ملی مردم خود به پا خواسته و رشادت مردم آن دیار بودکه، طلسم پیش قراولان تجا وز را درهم شکست و مردم وطن را به غریو و بیدار دلی و عصیان علیه ستم و حکومت کودتای جلادان تازه، و اداشت. چه قیام و مبارزات مردم دره صوف بود که جرقه ی شد بر انفجار بزرگ قرن، انفجاری که شعاعش بنگاه تجاوز و فریب، سستم وجهان کشهای کرملین را آتش زده و لرزانده است. دره صوف پیش از قیام ۲۵ دلو ۱۳۵۷به ذغال سنگ مرغوبش معروف وشنا خته می شد اما با آغاز و پیروزی قیام و مقا ومت مردمش بعنوان کانون پویای خروش و مقاومت ملی کشور خورشید تبدیل گردید، و این بار بنام دره صوف قهرمان و آزاد قد برافراشت. دره صوف پس از گذر از امواج بحرا نها و طوفا نهای خون و آتش و تثبیت موقعیت انقلابی خود سنگری شد برای، تمامی نیرو های انقلابی. بدین جهت نسل بیدار و متعهد میهن با عشق و علاقه انقلابی در پی شناسایی آن دیار می باشند تا بدانند که آن مهد آزادگان و کنام شیران قیام و مقا ومت درکجای وطن و دارای چه موقعیت سیاسی و جغرا فیایی می باشد. و آن مردم دلاور و از خودگذری که پرچمدار خیزش تاریخی و سرنوشت ساز ملت فقیر و محروم ما به حساب می آیند، چگونه مردمی هستند و پیشگامان آن عصیان بر حق و آغاز گرانه چه کسانی بوده اند؟ این پرسشها در اذهان فرد فرد ملت ما خصوص نسل جوان و آینده ی کشور جوانه می زند و ضروری است که بقدر فرصت به پرسانهای جستجو گران تاریخی و آینده نگران آینده دوست بگونه، زنده، با مدرک وسند پاسخ داده شود.چون راه آگاهی بخشی وروشنگری، استوار ساختن واقعیت وحقایق تاریخی، همین است.

در راستا وپرتوی ارایه این پاسخ است که اهداف و انگیزه های این قیام و خیزش سرنوشت ساز مردمی ما نیز روشن خواهد شد. بهر حال ما می کوشیم که گفته ها و نوشته های ما بر، سمند سند و خط مدرک سوار گردد و تا کرانه های روز بعد به پیش تازد و پیام بحق مقاومت شور انگیز ما را به گوش حق طلبان برساند. به امید اینکه چهره ی واقعی وخرم دره صوف آینه ی تمام نمای باشد برای نقطه نقطه ی لاله گون شده میهن ما. اما نکته قابل ذکر اینکه درآغاز این نبشته، برای ادای حرمت واحترام به فرزانگان قیام ومقاومت، به اضافه نقش اساسی و محوری عامه مردم، از شخصیتهای انقلابی که هر کدام آنها سهم تعیین کننده در آ غاز و تدا وم مقا ومتهای مردمی داشته اند، بطور خلاثثه وفشرده در طلیعه این نبشته یاد نمایم. البته نام بردن تنی چند از رهبران وفرماندهان مردمی به معنی انکار نقش علما ومعلمان وبزرگان دیگرما نمی باشد. دیگر اینکه می کو شیم درذکراسامی و معرفی این بزرگان کو تاهی ومبالغه صورت نگیرد

نام چند تن ازبزرگان وپیشتازان قیام مردمی دره صوف

محمد حسین تحویل دار، کاظم جعفری،حسین علی شریفی، محمد نبی امینی، احمد علی شاه تمسکی، خادم حسین ناطقی، شهید خلیفه نبی، احمد علی احمدی، علی حسین عالمی علاوه بر این مر حوم محمد علی توسلی وشهید عبدالعلی جا وید ازپیشتازان وستارگان در خشان جهاد ومبارزه در مقا ومت مردم دره صوف بودند

در آخیر پیشگفتار ضمن تشکر از عزیزان و مبارزان دره صوفی خصوص از صد نفر شا هدان زنده که با مصا حبه و گفتگو های شان درتهیه و تدوین این مجموعه، بزرگوارانه همکاری نمودند و از دوستان مان هریک خیر الله فهیمی،عید محمد عارفی،حمید الله جعفری،غلام حسین صادقی، خیر الله احمدی و جان علی صابری که با همیاری و رهنمایهای همیشگی شان ما را توان و قوت قلب می دادند، به معرفی دو شاهد شهید و دو سردار دلیر و همرزم، شهید علی اکبر نهضت و شهید خلیفه نبی می پر دازیم، به امید آنکه آغاز خوبی باشد برای معرفی مقا ومت مبارزان دره صوف

شهید علی اکبر نهضت

شهید علی اکبر نهضت فرزند حاج غلا م علی از علمای بادرک و مبارزی بود که با شناخت اوضاع و شرایط خطیر زمانش در قبال مردم و وطنش احساس مسئولیت و تعهد می نمود و در این راستا بود که در تابستان۱۳۵۴ خورشیدی با خادم حسین ناطقی جهت بر قراری و استحکام روابط با مبارزان و روشنفکران هموطن راهی کابل گردیدند. نهضت در مدت اقامت خود با مجموعه ها و حلقه های سیاسی کابل از نزدیک آشنا گردید او بعد از یک ماه اقامت در مدرسه ی قلعه شهاده کابل با تعداد کتابهای سیاسی و دینی و با آشنائی با مبارزان و روشهای مبارزاتی به دره صوف بر میگردد.

آقای نهضت بعنوان یک مدرس بزرگ علوم دینی، مبلغ و سخنران توانا، موفق گردید به زودترین فرصت جوانان، کارگران معدن و محصلان علوم دینی زیادی را برای مطالعه جدی امور دینی و سیاسی و کارهای دسته جمعی بسیج نماید، عشق و علا قه مبارزه با ستم و استبداد را در اندیشه شاگردان و یارانش پدید آورده و همراه با محمد حسین تحویلدار و دیگر یارانش به روشنگری کار گران معدن و عامه مردم، همت گماشته و با معلمان و فر هنگیان دره صوفی، مزار و کابل ارتباط مستحکم برقرار نماید. او آگاهانه و مومنانه مبارزه میکرد و تا مرز شهادت بر سر پیمانش ایستاد. نهضت تا سطح اصول وفقه اسلامی در زادگاهش چهار ده ، نزد مر حوم نجفی تحصیل نموده و بعد از آن بطور متناوب در مدارسی چون کمج و دهن شرط بلخاب و مدرسه چهار ده مشغول تدریس گردید و در آخر نیز زمانیکه مدرس و استاد علوم دینی حوزه دینی کمج بود توسط حکومت ترکی دستگیر و درمرکز ولایت سمنگان توسط دژ خمان رژیم تیر باران گردید

شهید خلیفه نبی: شهید خلیفه نبی از کارگران ماهر و حرفه ی معدن ذغال سنگ بود او با ایمان و اخلاص تمام با شهید نهضت و فرمانده محمد حسین تحویلدار و مجموعه پر شوری که آنان بوجود آورده بودند همکاری می نمود. او مانند شمعی بود که بطور مداوم در محافل دینی و مردمی عاشقانه می سوخت و او بود که در فضای آلوده و مسموم آن روز گار معدن، با بر پایی جلسات دینی و مردمی، روحیه دینی و معنوی کارگران را در معدن تقویت نموده به آنها عشق زندگی و پاکی و پای بندی به اسلام و استقلال کشور را میاموخت و در آخر نیز شرافتمندانه در راه هدفش جان باخت، در اینجا بد نیست که زندگی نا مه خلصی شهید خلیفه نبی را که در شمارره اول مجله جوان مرگ جنگ غرجستان درسال ۱۳۶۲ خورشیدی در کویته پاکستان چاپ وانتشار یافته برای خوانندگان تقدیم نمایم.

نیشخند یک قهرمان: با شی خلیفه محمد نبی قهرمان یکی از آن معدود مبارزانی است که هم آغاز گر است وهم ادامه دهنده هم رهبر است و هم رهرو، هم غازی است و هم شهید و بالاخره در مبارزه او هم زیبایی است و هم منطق.این شما و این هم خلصی از زندگی شرافتمندانه و شهادت افتخار آفرین او. این مرد با چهره گندمی و متمایل به سفیدش یک قبضه ریش سیاه و پر پشتش چشمان بادامی و گردن افراشته اش و چهره جذاب و براقش که، همیشه لبخند نمکینی داشت آدمی بود خون گرم و دوست داشتنی قامت متوسط و رسایش که هنگام راه رفتن با قدم های تند و متین او می آمیخت بیانگر جدیت و سرعت عمل او در برابر مشکلات بود

او شخص متقی و پرهیزگاربود دستار سفید می پو شید چپن را هیجگاه آستین نمی کرد و به شا نه می انداخت نمازش قضا نمی شد و وقت دعا نگین انگشتر عقییقش را جانب روی دست می آورد. در اولین بر خورد طرف احساس می کرد که او را از سالها قبل دیده است گرم و صمیمی احوال پرسی می کرد و تکیه کلا مش قوما بود پیشه ی انتخابی اش نجاری بود او این پیشه را از کسی طور شاگردی نیا موخته بود بلکه از کیاست و پشتکار خویش نجاری شده بود تر دست و مبتکر بود.او در سال ۱۳۲۷ در قریه هزاره های زیرکی مر بوط ولسوالی دره صوف ولا یت سمنگان متولد شد و در سالهای ۱۳۴۲و ۱۳۴۳ بحیث کارگر عادی در معدن ذغال سنگ دره صوف شامل کار شد بعد از گذشت مدت کمی نظر به مهارتی که از خود بروز داد و نظر به پشتکار و صداقتی که از وی به مشاهده رسید بزودی بحیث باشی شعبه نجاری انتخاب گردید

او از اولین روزهای به قدرت رسا نیده شدن تر کی، مخالفت خویش را با این دیوانه مرد ملحد و شراب خوار وحکومت ستم کاره ی او اظهار نموده می گفت که هر قدر از عمراین حکومت بیشتر بگذرد به همان اندازه برای مردم بیشتر خطر ناک می شود او می گفت ترکی یک مزدور ملحد وطن عرضه است و یک مسلمان نباید از همچون انسان و حکومتی اطاعت و فرمان برداری نماید

در همین راستا بود که همراه دیگر یارانش در جهاد آغازگرانه ۲۵دلو ۱۲۵۷ دره صوف خالصانه و قهرما نانه شرکت نموده و در آزادی دور اول معدن دره صوف از سیطره مزدوران مسکو نقش و سهم اساسی و مهم را بعهده داشت او در صبح ۲۷دلو ۱۳۵۷ با تنی چند از مجاهدین در حالیکه فراریان کمونیست را تعقیب می نمود در اتمامه تتنگی حسنی با نیروهای مهاجم کمونیست که بسوی معدن در حرکت بودند روبرو می شود یارانش به عقب می نشیند اما او با مجاهد دیگری بنام عبدالحکیم در برابر دو هزارعسکر مسلح رژیم اتخاذ موضع می نماید

جنگ غرجستان در ادامه چنین می نویسد. اومیتوانست بدون اینکه از جایش تکان بخورد به همان آرامی که در بین سنگها نشسته آرامتر بنشیند و زنده بماند ولی چند دقیقه بعد که این قوا معدنچیان را غافلگیر کرد هر چه بادا باد. ولی این برایش قابل قبول نیست تعداد مر می هایش برایش معلوم است او به رفتن نه بلکه به این می ایندیشد که با سی مرمی چند مزدور را به دیار عدم فرستاده می تواند چند قدم آن طرف ترجوان کم سن وسال دیگری نیز به پاس نشسته است خلیفه نبی به او به اشاره می فهماند که از راه عقبی خودش را به سایرین برساند وشرح واقعه را بگوید

قوا به کلی نزدیک شده است. نبی قهرمان بدون در نظر داشت تناسب یک بر دو هزار آتش را آغاز می کند آتش از لوله تفنگ خلیفه نبی پی هم خارج می شود و در فا صله چند دقیقه مختصر متو جه می شود که مر می های تفنگ ۳۰۳سیصد وسی بورش به اتمام رسیده است از قول عسکری که مسؤل امور کشف بوده و بعد ها توسط مجاهدین دستگیر گردیده نقل می کنند که او با سی مرمی در چند لحظه کوتاه بیست و هفت تن از صاحب منصبان و عساکر کار وان را به قتل رسانید وقتی با لود سکپر برایش گفتند، تسلیم شود چنان خندید که عساکر دولت شنیدند..آنگاه تفنگ ۳۰۳بورش را به سنگی زد وشکست ولحظاتی بعد به محبوب خود پیوست

سوالات متداول

دره صوف، حماسه قیام ومقاومت. بخش اول. یاد آوری  نوشته رضا ضیایی چیست؟

در این مطلب اطلاعات، جزئیات و نکات مرتبط با دره صوف، حماسه قیام ومقاومت. بخش اول. یاد آوری  نوشته رضا ضیایی بررسی شده است.

مهم‌ترین نکات درباره قیام چیست؟

جزئیات مهم و نکات قابل توجه درباره قیام در متن مقاله بررسی شده است.

آخرین اطلاعات درباره مردم چیست؟

جدیدترین اطلاعات و تغییرات مربوط به مردم در این گزارش ارائه شده است.